Waarom je gietijzeren pan beter wordt naarmate je hem vaker gebruikt

Een gietijzeren pan is een van de weinige keukenspullen die met de jaren beter wordt in plaats van slechter. Waar een antiaanbakpan na een paar jaar zijn laagje verliest, bouwt gietijzer juist een steeds gladdere, natuurlijke antiaanbaklaag op. Die laag heet de seasoning, en hij ontstaat simpelweg door de pan te gebruiken.

In dit artikel lees je wat er precies gebeurt als je een pan inbrandt, hoe je hem dagelijks onderhoudt en wat je doet als het toch misgaat. Met een beetje aandacht kan jouw pan nog door je kleinkinderen worden gebruikt.

Wat seasoning eigenlijk is

Als je een dun laagje vet op gietijzer verhit tot boven het rookpunt, verandert dat vet van structuur. Het polymeriseert: de vetmoleculen binden aan elkaar en aan het metaal, en vormen een harde, licht glanzende laag. Die laag is geen vet meer dat je kunt wegvegen, maar een soort natuurlijke lak.

Elke keer dat je in de pan bakt met een beetje olie, komt er een microscopisch dun laagje bij. Daarom wordt de pan donkerder, gladder en minder plakkerig naarmate je hem vaker gebruikt. Een pan die in de kast blijft staan, wordt nooit zo goed als een pan die dagelijks op het vuur staat.

Zo brand je een pan in

Veel pannen worden tegenwoordig voorgebrand verkocht, maar een extra ronde inbranden kan geen kwaad. Werk je met een kale of gestripte pan, dan is het zelfs noodzakelijk. Het belangrijkste principe: gebruik heel weinig olie. Te veel olie geeft een kleverige, ongelijke laag.

Herhaal deze stappen drie tot vijf keer voor een stevige basis. Daarna doet het koken de rest van het werk.

• Was en droog de pan grondig, verwarm hem kort zodat al het vocht verdwijnt.
• Wrijf een dun laagje olie met een hoog rookpunt in, zoals zonnebloem-, lijnzaad- of raapzaadolie.
• Veeg daarna zoveel mogelijk weer weg, tot de pan er bijna droog uitziet.
• Zet de pan ondersteboven in een oven van ongeveer 230 °C, een uur lang.
• Laat hem in de oven afkoelen.

Dagelijks onderhoud zonder gedoe

Het onderhoud van gietijzer is eenvoudiger dan veel mensen denken. Maak de pan schoon terwijl hij nog warm is, met heet water en een borstel of schraper. Een klein beetje afwasmiddel is prima; moderne zeep tast een goed ingebrande laag niet aan. Laat de pan alleen nooit weken in water en zet hem niet in de vaatwasser.

Droog de pan direct af en zet hem even op het vuur, zodat het laatste vocht verdampt. Wrijf er daarna een paar druppels olie in. Dat kost je een minuut en voorkomt roest. Wil je meer weten over het kiezen en verzorgen van pannen en ander keukengerei, dan vind je op keukenartikelengetest.nl nuttige achtergrondinformatie.

Wat je beter kunt vermijden

Zure gerechten zoals tomatensaus of wijnstoofpotten zijn niet verboden, maar in een jonge pan kunnen ze de seasoning aantasten en een metaalachtige smaak geven. Wacht daarmee tot de laag stevig is, en laat zure gerechten niet urenlang in de pan staan.

Pas ook op met grote temperatuurschokken. Een gloeiend hete pan onder de koude kraan houden kan in het ergste geval tot scheuren leiden. Laat de pan liever eerst iets afkoelen.

Roest, plakkerigheid en andere problemen herstellen

Het mooie van gietijzer is dat bijna niets onherstelbaar is. Zie je roestplekjes, schuur ze dan weg met staalwol of een grove spons tot je kaal metaal ziet. Was de pan, droog hem goed en brand hem opnieuw in zoals hierboven beschreven.

Voelt de pan kleverig aan, dan zat er bij het inbranden te veel olie op. Zet hem een uur in een hete oven om het overtollige vet alsnog te laten uitharden, of schuur de plakkerige plekken licht op en begin opnieuw. Schilfert de laag af, dan helpt het vaak al om de losse stukjes weg te schrapen en de pan gewoon vaker te gebruiken voor vette gerechten zoals gebakken aardappelen of spek.